Almanya'da malulen emeklilik: Ret kararı geldiyse ne yapmalı?

Kısaca

Ölçü, genel iş piyasasında günde kaç saat çalışabildiğinizdir: 3 saatten az ise tam, 3 ile 6 saat arası ise kısmi malulen emeklilik.
Kural olarak en az 5 yıl sigortalılık ve son 5 yılda en az 3 yıl zorunlu prim gerekir. Türkiye'deki bazı süreler dikkate alınabilir.
Ret kararına itiraz (Widerspruch) süresi Almanya'da tebliğde kural olarak bir ay, yurt dışına tebliğde üç aydır.
Süre kaçtıysa eski hâle getirme, kesinleşen kararda yeniden inceleme (SGB X § 44) veya yeni başvuru mümkün olabilir.

Almanya'da halk arasında malulen emeklilik denen konu çok soruluyor. Kimler hak kazanır? Başvurunuz reddedildiyse ne yapabilirsiniz? İtiraz için ne kadar süreniz var? Yeniden başvurabilir misiniz? Bu yazıda hepsini sırayla ele alıyoruz.

Malulen emeklilik nedir?

Resmî adı Erwerbsminderungsrente, yani sağlık nedeniyle çalışma gücünüz azaldığında bağlanan emekliliktir. Kurum burada yalnızca “Bu kişi hasta mı?” diye bakmaz. Şunu sorar: “Bu kişi, genel iş piyasasında günde kaç saat çalışabilir?”

Günlük çalışma gücü	Sonuç
3 saatten az	Tam malulen emeklilik (volle Erwerbsminderungsrente) mümkün
3 ile 6 saat arası	Kısmi malulen emeklilik (teilweise Erwerbsminderungsrente)
6 saat ve üzeri	Sağlık şartı yerine gelmiş sayılmaz

Önemli bir ayrıntı: Günde 3 ile 6 saat arasında çalışabileceğiniz değerlendirilmiş olabilir. İşsizseniz ve size uygun yarı zamanlı bir iş bulunamıyorsa, bazı koşullarda tam emeklilik de bağlanabilir. Bu otomatik bir kural değildir; iş piyasasına ve sizin durumunuza göre değerlendirilir.

“Ben kendi işimi artık yapamıyorum” demek tek başına yetmeyebilir. Ağır bedensel bir işte çalışıyor ve hastalığınız yüzünden bu işi sürdüremiyor olabilirsiniz. Kurum “Daha hafif bir işte günde altı saat çalışabilir” derse başvuruyu reddedebilir. Ölçü yalnızca kendi mesleğiniz değil, genel iş piyasasıdır.

İki yaygın yanlış

Ağır engelli (Schwerbehindert) sayılmak bu emekliliği otomatik olarak getirmez.
Belirli bir hastalık tanısı almış olmak da tek başına hak kazandırmaz. Rahatsızlık bedensel de olabilir, ruhsal da; önemli olan düzenli çalışmanızı ne kadar etkilediğidir.

Sigorta şartı

Sağlık şartının yanında sigorta şartı da aranır. Genel kural: En az beş yıl sigortalılık süreniz olmalı ve çalışma gücünüzü kaybetmeden önceki beş yıl içinde en az üç yıl zorunlu prim ödenmiş olmalı. Bazı dönemler bu beş yıllık süreyi uzatabilir. İş kazası, meslek hastalığı ya da eğitim sonrası bazı durumlar için istisnalar vardır. Sigorta şartını yalnızca genel kurala bakarak değerlendirmeyin.

Türkiye'de sigortalı çalıştıysanız

Almanya ile Türkiye arasında sosyal güvenlik anlaşması vardır. Türkiye'deki bazı süreleriniz hak kazanma şartlarında dikkate alınabilir. Bu, Türkiye'de ödenen primlerin Almanya'ya aktarıldığı anlamına gelmez: Her ülke kendi emekliliğini kendi kurallarına göre hesaplar. Hangi sürenin hangi şart için sayılacağı sigorta kayıtlarınıza göre incelenir.

Almanya'da “önce rehabilitasyon, sonra emeklilik” ilkesi de geçerlidir. Kurum önce tıbbi ya da mesleki rehabilitasyonla çalışma gücünüzün artıp artmayacağına bakabilir. Artmayacağı sonucuna varırsa çalışma kapasiteniz raporlarla ve gerekirse uzman doktor incelemesiyle değerlendirilir.

Başvurunuz reddedildiyse: adım adım

01
Gerekçeyi okuyun
Kararın yalnızca son cümlesine bakmayın. Kurum “Günde altı saat çalışabilir” mi diyor, “Prim süresi eksik” mi, “Tıbbi belgeler yetersiz” mi? İtirazınızı bu gerekçeye göre hazırlarsınız.
02
Süreyi doğru hesaplayın
Kararın sonundaki Rechtsbehelfsbelehrung bölümünde hangi yola, hangi sürede ve nereye başvuracağınız yazar. İtiraz (Widerspruch) süresi Almanya içinde tebliğ edilen kararlarda kural olarak bir ay, yurt dışında tebliğ edilen kararlarda üç aydır.
03
Süresinde itiraz edin
Bütün raporların hazır olmasını beklemeyin. Önce itirazı süresi içinde kuruma ulaştırın; gerekçeyi ve belgeleri sonra sunacağınızı yazabilirsiniz.
04
Doğru şekilde gönderin
Telefonla ya da sıradan bir e-postayla itiraz kural olarak geçerli olmaz. İmzalı bir yazı gönderin, kuruma gidip tutanağa geçirtin ya da kurumun bu iş için sunduğu resmî ve güvenli çevrim içi hizmeti kullanın. Zamanında ulaştığını gösteren belgeyi saklayın.
05
Dosyanızı inceleyin
Dosyayı inceleme hakkınız (Akteneinsicht) vardır. Kurumun hangi doktor değerlendirmesine ve hangi rapora dayandığını görmeden neye itiraz edeceğinizi belirlemek zordur.
06
Raporları güçlendirin
Hastalığın adı yetmeyebilir. Raporda günlük hayatınızın ve çalışmanızın nasıl etkilendiği somut anlatılmalı: ne kadar oturup ayakta durabildiğiniz, dikkatinizin ne kadar sürdüğü, tedavilerin sıklığı, kısıtlamaların ne zamandır sürdüğü. Hastane raporları, rehabilitasyon belgeleri, tedavi geçmişi ve ilaç listesi de işe yarar.

Hiermit lege ich Widerspruch gegen den Bescheid vom … ein.
Şu tarihli karara itiraz ediyorum. Süre dolmak üzereyse tek cümle yeter.

İtirazdan sonra ne olur?

Deutsche Rentenversicherung itirazınızı yeniden inceler. Kararın yanlış olduğunu görürse başvuruyu kabul eder ve yeni karar verir (Abhilfebescheid). İlk kararında ısrar ederse itirazı reddeden bir karar gönderir (Widerspruchsbescheid).

Sosyal mahkeme

Bu karar da olumsuzsa sıra sosyal mahkemededir. Dava süresi, kararın tebliğinden itibaren kural olarak bir ay, yurt dışında tebliğde üç aydır. İlk derecede davanızı kendiniz takip edebilirsiniz; avukat zorunlu değildir. Sigortalı ya da ödenek alan sıfatıyla dava açıyorsanız kural olarak mahkeme harcı ödemezsiniz. Bu, avukat ücreti dâhil her masrafın karşılanacağı anlamına gelmez. Maddi durumunuz yetersizse ve davanın başarı şansı varsa adli yardım (Prozesskostenhilfe) isteyebilirsiniz. Mahkeme gerekli görürse dosyayı yeni bir uzman doktora inceletir.

Süreyi kaçırdıysanız

Her şey bitmiş olmayabilir. Üç ihtimal vardır:

01
Eski hâle getirme
Süreyi kendi kusurunuz olmadan, örneğin elinizde olmayan ciddi bir sağlık sorunu yüzünden kaçırdıysanız Wiedereinsetzung in den vorigen Stand isteyebilirsiniz. Engel kalktıktan sonra kural olarak bir ay içinde talepte bulunmanız ve kaçırdığınız itirazı da yapmanız gerekir. Koşulları sıkıdır.
02
Yeniden inceleme
Karar kesinleştiyse Überprüfungsantrag ile kurumdan, hukukun yanlış uygulanıp uygulanmadığını ya da yanlış bir bilgiye dayanılıp dayanılmadığını yeniden incelemesini isteyebilirsiniz (SGB X § 44). Kabul edilirse geçmiş dönem için de ödeme alınabilir; sınır kural olarak dört yıldır. Bu yol normal itirazın yerini tutmaz.
03
Yeni başvuru
Hastalığınız ağırlaştıysa, yeni bir hastalık ortaya çıktıysa ya da önceki dosyada olmayan yeni raporlar varsa yeniden başvurabilirsiniz. Sabit bir bekleme süresi yoktur, ama aynı belgelerle aynı durumu sunarsanız sonuç değişmeyebilir. Neyin değiştiğini açıkça gösterin.

Süreli emekliliğin uzatılması reddedildiyse

Özet

Ret kararı geldiyse önce gerekçeye ve tebliğ tarihine bakın.
İtiraz süresini kaçırmayın; gerekirse tek cümlelik itirazla süreyi koruyun.
Dosyanızı inceleyin, kararın neye dayandığını öğrenin; gerekirse sosyal mahkemeye gidin.
Süre geçtiyse eski hâle getirme ya da yeniden inceleme yolu, sağlığınız değiştiyse yeni başvuru vardır.

En büyük hata, ret kararını görüp “Artık yapacak bir şey yok” demektir. Diğer hata da “Herkes alıyor, ben de alırım” diye düşünmektir. Her dosyanın sonucu çalışma gücünüze, sigorta kayıtlarınıza, raporlarınıza ve ret gerekçesine bağlıdır.

Sık sorulan sorular

Malulen emeklilik ret kararına itiraz süresi ne kadar?

Almanya içinde tebliğ edilen kararlarda kural olarak bir ay, yurt dışında tebliğ edilen kararlarda üç aydır. Kesin süre için kararın son kısmındaki Rechtsbehelfsbelehrung bölümüne ve tebliğ tarihine bakın.

İtirazı e-postayla yapabilir miyim?

Sıradan bir e-posta ya da telefon görüşmesi kural olarak geçerli itiraz sayılmaz. İmzalı bir yazı gönderin, kurumda tutanağa geçirtin ya da kurumun resmî ve güvenli çevrim içi hizmetini kullanın.

Ağır engelli belgem var. Malulen emekliliğe hak kazanır mıyım?

Otomatik olarak hayır. Belirleyici olan, genel iş piyasasında günde kaç saat çalışabildiğinizdir. Engellilik derecesi bu değerlendirmede yalnızca bir veri olabilir.

Ret aldıktan sonra yeniden başvurabilir miyim?

Evet, sabit bir bekleme süresi yoktur. Ancak sağlık durumunuzda neyin değiştiğini yeni raporlarla göstermeniz gerekir; aynı belgelerle sonuç değişmeyebilir.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Av. Talha BarutAvukat (Türkiye) · Hamburg

Talha Barut, Antalya Barosu'na kayıtlı avukattır ve Hamburg Avukatlar Odası'na (Hanseatische Rechtsanwaltskammer) kabul edilmiştir. Hamburg'da Türk hukuku alanında danışmanlık verir, 2014'ten bu yana arabulucudur.

Av. Talha Barut hakkında